1.- Sarrera: "Elkarrizketa demokratikoan oinarritutako aro politiko berri bat irekitzea"

Irailaren 11n zur eta lur geratu ginen Estatu Batuen erdi-erdian izandako atentatu terroristen berri izan genuenean, eta gaitzespen adierazpen ugari izan ziren mundu guztian, bidegabekeriak eta fanatismoak eragindako milaka eta milaka biktima errugabeei elkartasuna adierazteko.

Egia bihurtu zen, gordintasun osoz, mehatxu estali bat, gorrotoaren eta amorruaren erraietatik hasi dena.

Ezagutzaren mendean, gizateriak berriro nabari du indarkeriaren eta gerraren mehatxua. Badirudi gizakiok ez dugula ezer ikasi iraganetik eta indarkeria eta sufrimenduaren amets gaiztoa lagun dugula XXI mendean sartu berri garenean.

Atentatu anker horiek munduko segurtasunaz eztabaidatzera behartzen gaituzte.

Eztabaida horrek, jakina, bidezko defentsan nola erantzun eta eraso basati horiek egin dituztenak nola zigortu argitu beharko luke; baina, mundua seguruagoa eta orekatuagoa nola bihurtu ere argitu beharko luke. Nire iritziz, galdera horien erantzunak bi aukera ditu.

Alde batean, nazioarteko segurtasuna indarrez eta munduko polizia estatu bat sortuz bermatu behar dela uste dutenak daude. Bestean, nazioarteko ordena berri bat eraikitzen ez badugu, mundua gero eta arriskutsuagoa izango dela uste dugunok gaude. Gure ustez, nazioarteko ordena berri hori eraikitzeko, justizian, norbanakoen eskubideetan, baztertutako herrialdeekiko elkartasunean, eta herriak elkar onartzean eta errespetatzean oinarritu behar dugu.
Bakearen kultura zabaldu behar dugu mundu osoan, ez gerraren kultura. Intolerantzia garaitzeko, demokrazia erabili behar dugu. Mundua zuzenagoa denean izango da seguruagoa. Orduan baino ez.

Hori da Euskaditik mundu osora zabaldu behar dugun gogoeta.

Bakerako deia egin behin behar dugu. Nork bere harri koskorra ekarri behar dugu Lurreko herri eta gizaki guztiek lekua izango duten elkarbizitza proiektua eraikitzeko, eta elkar errespetatuz eta elkarrizketa erabiliz, gure Planetan ditugun arazo politiko eta sozialei errotik ekiteko.

Mundua gizatiarragoa izan dadin gure Herri txiki honetatik gaur egin dezakeguna hauxe da: guztion artean hitz egin, gure elkarbizitza arazoak konpontzeko.

Ildo horretan, eta uztailaren 11an lehendakaria izendatzeko eztabaida-ekitaldian iragarri nizuen bezala, elkarrizketa demokratikoan oinarritutako aro politiko berri bat ireki beharra mahaigaineratu nahi dut Osoko bilkura honetan. Indarkeriari aurre egiteko printzipio etiko konpartituak ezartzeko, dauden proiektu politikoak normaltasunez alderatzeko, eta euskal gizartean oraindik lortu ez ditugun oinarrizko adostasunak bilatzeko prozedurak ezartzeko elkarrizketa horren bitartez.

Nire iritzian, Legebiltzar honek izan behar du elkarrizketa politikoaren aro berri honen benetako eragilea eta lan gunea, bertan ordezkatuta baitaude euskal biztanleen babesa jaso duten indar politiko guztiak.

Eusko Legebiltzarrak gure autogobernuaren oinarrizko erakunde gisa duen egitekoa indartu beharrean gaude. Legebiltzarra gure herritarren arazoei konponbideak emateko tresna eraginkorra bihurtu behar dugu, Legebiltzarra baita elkarrizketaren foro nagusia, Legebiltzarrak hitzaren balioa erakusten baitu indarkeriaren basakeriaren aurka eta Legebiltzarra baita arrazoiaren indarraren bitartez indarren arrazoiari aurre egiteko adierazlerik onena.

Horregatik, eta lehendakaria izendatzeko eztabaida-ekitaldian euskal gizartearen aurrean hartu nituen konpromisoei erantzuna emateko, egokia iruditzen zait zazpigarren legegintzaldi hau hasteko osoko bilkura monografiko bat egitea, denon artean bete behar dugun ibilbide politiko berri honen lehendabiziko urratsa bilkura honetan gauzatzeko.

Lehendabiziko urrats honen bitartez, giza eskubideak eta askatasuna indarkeriaren aurka defendatzea denon artean konpartitu behar dugu eta argi bereizi behar ditugu indarkeriaren arazoa eta normalizazio politikoarena.
Eztabaida honen bitartez behin betirako bereizi beharko ditugu giza eskubideak urratzearen aurka borroka egitea, alde batetik; eta bestetik, arazo politikoei erantzuna emateko irtenbide politikoak aurkeztea.

Ziur nago beste aukera baten aurrean gaudela. Euskal gizarteak beste aukera bat merezi du eta gure zeregina da, ordezkari politikoak garenez, beste aukera horri ateak "parez pare" irekiko dizkion ekimenak gauzatzea. Esperantzarik eta ilusiorik gabe bizi den gizarteak porrot egingo baitu ezinbestean.

Nik uste osoa dut euskal gizartean, euskal gizarteak erakutsi baitu baduela heldutasuna, adore sendoa eta sosegua edozein erronkari -zailenei, ere- aurre egiteko.

Guri dagokigu orain, gure gizartearen parean gaudela erakustea.
Ekin diezaiogun ausardiaz indarkeria errotik kentzeari, horixe baita gure gizartearen lehentasuna eta helburua. Erabil ditzagun irmotasunez zuzenbide estatuak pertsonen askatasuna eta segurtasuna defendatzeko dituen tresnak. Baina ez ditzagun errepika iraganeko hutsak. Ez dezagun berriro ere politika indarkeriaren menpe jarri. Onar dezagun, lasaitasun osoz, indarkeriaz haraindi badagoela arazo politiko bat, politika eta demokrazia erabiliz konpondu behar duguna..

Politika egiteko garaia da.
ETAk berriz erakutsi digu, basakeria eta hilketa ankerren bitartez, ez dagoela prest guri politika egiten uzteko, indarkeria erabiliz euskal gizarteak ukatu dion protagonismo erabili nahi du.

ETAk hartu behar duen erabaki eta protagonismo bakarra Euskal Herriaren borondatea errespetatzea eta behin betiko indarkeria alde batera uztea da. Erabaki hori ETAk hartu behar du, ez beste inork. Gure zeregina, ordezkari politikoak garenez, beste honako hau da, hain zuzen: ETAk gure herriaren bizitza politiko eta sozialaren norabidea eta erritmoa ezartzea galarazi.

Ezerk ez dio terrorismoari protagonismo gehiago ematen, euskal gizarteak demokratikoki bultzatu dituen proiektu politiko legitimoak defendatzea terrorismo hori desagertzearen menpe jartzeak baino.

Horrela bada, nire hitzaldiaren lehenengo alorrean euskal gizartearen helburu nagusia lortzeko abian dauden zenbait ekimen jasoko ditut, pertsona guztien eskubideak eta askatasuna defendatzeko eta indarkeria errotik kentzeko diren ekimenak, hain zuzen ere.

Bigarrenean, argi eta garbi bereiziko ditut indarkeriaren arazoa -hau da, giza eskubideak justifika ezintasun osoz urratzea- eta normalizazio politikoaren arazoa. Nire iritziz, bereizketa argi horretatik abiatu eta indarkeriaz haraindi arazo politiko bat dagoela onartu behar dugu. Orduan bakarrik izango gara gauza arazo hori konpontzeko prozedura demokratikoak aztertzeko eta ebaluatzeko.
Azkenik, elkarrizketa aipatuko dut, elkarrizketa baita, bizitza eta giza eskubideak defendatzeko printzipio konpartitutik abiatuta, normalizazio politikoaren konponbidea bideratzeko jardunbiderik egokiena.

Ireki dezagun aro politiko berri bat, elkarrizketa demokratikoan oinarritutakoa.
Ken diezaiogun indarkeriari gure etorkizunaren giltza eta bila ditzagun elkarrizketaren bidetik, elkar onartuz eta errespetatuz, elkarbizitzarako adostasun demokratiko berriak.

2.- Pertsona guztien giza eskubideak eta askatasuna defendatzea eta indarkeria errotik kentzea, lehentasunezko helburu.

Su-etena bertan behera uzteko erabakiaren bitartez eta eragindako hilketa, samin eta oinazeen bitartez, ETAk berriro erakutsi du erabat gutxiesten duela Euskal Herriaren borondatea -sarkasmoa erabiliz Euskal Herria defendatu eta errespetatzen duela esaten badu ere-, eta berriro erakutsi du erabat gaitzesten dituela giza bizitza eta pertsonen duintasuna.

Askotan adierazi arren, ez gara inoiz nekatuko aldarrikatzen erabat gaitzesten dugula eta euskal gizarteak ere argi arbuiatzen duela indarkeria eta terrorismoa erabiltzea.
ETAk bere buruari eta gure Herriari egin ahal dion zerbitzurik onena honako hau da: desagertzea eta euskal gizartearen esku uztea gure etorkizunaz erabakitzea.

Aurreratu nahi dizuet ez dela nire asmoa indarkeriaren arrazoiei eta jatorriari buruzko eztabaida filosofikoari ekitea berriro ere, printzipio etiko eta moralak hilketa bat egiteko edozein arrazoiri nagusitzen baitzaizkio.
Indarkeriazko ekintzak, delituak, zigortu egin behar dira eta horiek egin dituztenak epaitu eta kartzelaratu behar dira.

Indarkeria mota guztiak dira gaitzesgarriak etikoki eta arbuiagarriak politikoki; eta kito. Gatazkak konpontzeko bide politiko eta demokratikoak baino ez direla erabili behar uste dugunok diagnostiko eta printzipio hori konpartitu behar dugu.

Ez dago inolako ideia politikorik, inolako proiektu politikorik, inongo talde eskubiderik gizabanakoaren eskubideak zapalduz defendatzerik. Herritarren segurtasuna eta askatasuna zaintzea da zuzenbide estatuaren lehentasunezko eginbeharra eta Gobernu demokratiko baten goreneko erantzukizuna.

Hori horrela izanik, eta ETAren gorakada kriminala sortu zuten arrazoiak alde batera utzita, onartu behar dugu indarkeria gure gizarte bizitzaren parte bat dela, gure elkarbizitzaren zainetan txertatu dela, eta indarkeria errotik kentzea komandoak atxilotzea baino askoz gehiago dela, komando horiek erreferentzia sozialik eta birsortzeko ahalmenik ez duten gaizkile talde bat balira bezala.

Horregatik, neurri polizialen eraginkortasunaz gain, gizarte eta erakunde neurri osagarriak onartu behar ditugu -indarkeriaren aurkako erreferente etikoak izan daitezen guztiontzat neurriok- eta leuntze eta baretze estrategia bat diseinatu behar dugu, ETAk ezarri nahi digun samin eta oinaze zurrunbilotik ateratzeko.

Ikuspegi horretatik, eta uztailean legebiltzar honetan aurkeztu nituen azalpenen arabera, jakinarazi nahi dizuet zuoi guztioi nahiz gizarte osoari zeintzuk diren segurtasun, gizarte eta erakunde alorrean abian ezarritako ekimenak pertsona guztien giza eskubideak eta askatasuna defendatzeko.

2.1) Segurtasun alorreko ekimenak

Lehendakaria izendatzeko eztabaida ekitaldia esan nuen bezala, "biziaren eta giza eskubideen aldeko konpromiso etikoaren oinarrizko zutabeetako bat indarkeria mota guztien aurkako segurtasun politika garatzea da", indarkeriak zuzenean hausten baititu gizarte moderno baten elkarbizitzaren oinarriak.
Terrorismoaren aurkako borrokan Jaurlaritzaren lehentasuna ez da bakarrik giza banakoen askatasuna eta eskubideak defendatzea, gizarte osoa defendatzeko erantzun beharra ere bada.

Horrela bada, poliziak segurtasunaren alorrean egindako lana aztertzerakoan, Ertzaintzaren lana aitortu eta zoriondu behar dut ezer baino lehen. Ertzaintzak etengabe egin du lan askatasunaren alde eta horrela egingo du aurrerantzean ere. Lan horren emaitzak ikusi ditugu bata bestearen ondoan.
Gai honi buruz egin nahi dudan bigarren gogoeta honako hau da: segurtasun politika alderdien arteko eztabaidatik kanpo utzi behar dugu. Legegintzaldi berri honen hasieran talde parlamentario guztiok autokritika zorrotza egin behar dugu gai honi buruz azken urteotan izan dugun eztabaidaz, eztabaida hori guztiz kaltegarria izan baita, niri iritzian.

Gizarteak argi eta garbi eskatzen du eragile politikoek eta gizarte eragileek ahaleginak batu ditzatela pertsonen askatasunaren eta oinarrizko eskubideen printzipioa defendatzeko.

Ikuspuntu hori erabiliz eta printzipio horietatik abiatuta, segurtasun politikaren neurriei ekin die Jaurlaritzak. Lehendakaria izendatzeko eztabaida-ekitaldian aurkeztu nituen hiru ardatzen gainean gauzatzen dira neurriok.

A) Estatuarekiko koordinazioan.
B) Informazio unitateak indartzean eta herritarren segurtasunerako atalekin duten lotura koordinatzean; eta
C) Baliabide polizialak egokitzean.

A) Estatuarekiko koordinazioa

Guztiok dakizuen bezala, orain arte egindakoaren zati handi bat jende aurrean azaldu da; azken hilabeteetan alor honetan egindako ahalegin berezia, batez ere.

Abuztuaren 3an Barne sailburuak eta Ministroak izandako bileraren helburu nagusia koordinazio ekimenetan aurrera egiteko baldintza politikoak ezartea izan zen.

Koordinazioan emandako hobekuntza oinarrizko hiru printzipio hauetatik abiatu garelako izan da:
- Koordinazioa ezinbestekoa da pertsonen segurtasuna bermatzeko.
- Koordinazioa segurtasunerako lanabes zehatza dela ulertu behar da, bestelako asmo eta xedeekin nahastu gabe, politizatu gabe eta bakoitzaren erantzukizuna errespetatzetik eta onartzetik abiatuz.
- Euskadin koordinazio poliziala eratzeko ardatza Ertzaintza da. Oinarrizko printzipio hori onartu eta errespetatu egin behar da, printzipio hori Estatutu hitzarmenaren muina izan zelako, euskal gizarteak horrela onartu duelako eta Ertzaintzak azken hogei urteotan etenik gabe egindako bideak horrela erakutsi duelako.

Horrela, aurrerapen adierazgarriak lortu ditugu, aipatutako printzipioen gainean oinarrizko giltzarria aurkitu baitugu: "segurtasun politikari buruzko eztabaida alderdikoia argitzea".
Horri esker Pertsonen Segurtasunerako Koordinazio Batzordearen egitekoa indartu dugu. Bizkar zainen segurtasun plana hobetzeko informazioa trukatu dugu eta pertsonen bizitzaren eta segurtasunaren kontrako atentatuak aurreikusteko eta galarazteko koordinazio sistemak garatu ditugu.

Hala eta guztiz ere, segurtasunaren alorrean Estatuarekiko koordinazioak badu beste alderdi bat, berebiziko garrantzia duena. Espainiako gobernuak ez du inolako borondaterik erakutsi horretan eta Ertzaintzak terrorismoari aurre egiteko duen ahalmena murriztu zaio, zoritxarrez. Ertzaintza Schengen-eko hitzarmenari lotzeaz eta barne segurtasunerako politikaren Europako foroetan Ertzaintzak parte hartzeaz ari naiz.

Ondorioz, Ertzaintzari emaitza oparoak eskatzea eta aldi berean Europan parte hartzeko eta informatzeko bideak ixtea itxurakeria hutsa da. Eta bi hamarkada hauetako segurtasun politikoarekin batera datozen kontraesanak gainditzeko borondate politikorik ez izatea ere bada.

Irailean bertan Europako Parlamentuan WATSON Txostena onartzeak horri buruzko edozein zalantza edota duda-muda politiko argitu beharko lituzke. Delitua zigortzeko neurri polizialen eta epai judizialen eraginkortasuna areagotzeko, estatuen arteko mugak ezabatu eta segurtasunerako gune komuna onartzen bada, ezin da aldi berean Ertzaintza gune komun horretatik kanpo uztea defendatu, Ertzaintza Euskadiko lehentasunezko polizia integrala baita eta Euskadi gune komun horretako lurraldea baita.

Indarkeriaren aurkako borrokak informazioa du oinarri eta, beraz, Ertzaintza Schegen-eko hitzarmenari lotzea ez da gurari bat edo abertzaleen nahikeria bat; aitzitik, delitua zigortzeko eta indarkeriari aurre egiteko gure gaitasuna areagotzea da.

Baina horretaz gain, gogoratu nahi dizuet gai horiek 1999ko azaroan babestu zituela Legebiltzar honek, Partido Popularraren eta Euskal Herritarrok-en laguntzarik gabe. Erabaki hori Espainiako Gobernuak errespetatu egin beharko luke, Legebiltzar honek berariaz azaldutako borondatea baita erabaki hori.

Benetan diotsuet Partido Popularrak gai honi ekiteari uko egiteak agerian uzten duela aurreiritzi politiko justifikaezin bat, gure legezko autogobernuari beldurra diotela adierazten duena, eta Ertzaintzaren ahalmen operatiboa murrizten duena.

B) Informazio unitateak indartzea eta herritarren segurtasunerako unitateekin koordinatzea

Lehendakaria izendatzeko eztabaida-ekitaldian aurreratu nuenez, poztasunez adierazi nahi dut informazio unitateak indartzeko eta herritarren segurtasunerako unitateekin koordinatzeko behar diren tresnak hobetu direla.
Izan ere, Krimen Gaitarako Ertzaintzaren Atalaren ardurapeko unitatetako kideak birbanatu, gehitu eta espezializatu egin dira, Lanpostu Zerrendan jaso dira, eta lanpostu horiek betetzeko premiazko jardunbidea ezarriko da, Polizia Legean jasotakoaren arabera.

Bestalde, Krimen Gaietarako Ertzaintzaren Atalak zein Herritarren Segurtasunerako Atalak abian jarri dituzte koordinaziorako zenbait organo eta jardunbide, emaitzak ematen ari direnak.
Ildo horri jarraiki, joan zen udan martxan jarritako plan batek -"Kale Borroka"ren aurkako Ekintza Planak, hain zuzen ere- izan duen emaitza onuragarria azpimarratu behar dut. Plan hori Barne Sailak jarri zuen abian eta Ertzaintzaren bi atalek koordinatu dute.

Kanpoko eraginik gabe, ganorazko lan eraginkor horretan jarraitzea eta sakontzea da Jaurlaritzaren helburua gai honetan.

C) Baliabide polizialak egokitzea

Lehendakaria izendatzeko eztabaida-ekitaldian baliabide polizialak egokitzeko zenbait neurri ere aurkeztu nituen.
Horretarako, Barne Saila hasi da dagoeneko Unitateak berrantolatzeko eta egokitzeko Plan zuzentzaile bat egiten. Zalantzarik gabe, plan korapilotsua izango da eta Ertzaintzako sindikatuen laguntza eta tokiko agintarien koordinazioa beharko da aurrera eramateko, baina beharrezko plana da, lurraldeetara hedatzea bukatu eta bi hamarkadako esperientzia izan ondoren, Ertzaintza gaur eguneko beharrei egokitu, hobetu eta eguneratu behar baitugu.

Bestalde, Barne Sailak eskaria egin dio Segurtasun Batzordean Ministerioari 150 ertzain postu gehitzeko. Ertzainen postu horiek gehitzea premiazkoa da berme osoz aurre egiteko martxan jarritako seguritate eta bizkarzainen planek nahiz indarkeriari aurre hartzeko ezarritako neurriek berekin dakartzaten beharrizanei.

Halaber, lanean ari gara toki poliziekiko prebentzio koordinazioa gehitzeko. Lehenengo eta behin, prestakuntza gehitu behar da, prestakuntza baita etorkizunean koordinazio operatiboa ezartzeko bidea.

Segurtasun politikaren alorrean abian jarritako ekimenen azalpena bukatzeko, berriro adierazi nahi dut talde parlamentarioekiko elkarlana garatzeko borondatea dugula, elkarlan horren bitartez gai horiek etengabe aztertu eta eraginkortasuna areagotzeko hartu behar diren neurriak ezartzeko.
Horretarako, eta Lehendakaria izendatzeko eztabaida-ekitaldian iragarri nizuen bezala, Legebiltzarrak, Barne sailburuaren bitartez, etengabe izango du pertsonen askatasuna eta segurtasuna defendatzeko neurri hauen nahiz etorkizunean hartzen direnen berri, beti ere gai honek eskatzen duen isilpekotasuna gordez.

2.2) Gizarte eta erakunde alorreko ekimenak giza eskubideak eta askatasuna defendatzeko.

Alor honetan abian jartzen ari garen zenbait ekimenen berri eman nahi dizuet, hain zuzen ere, gizartearen kontzientzia pizteko indarkeria ezaren alde eta pertsona guzti-guztien bizitzarako, askatasunerako eta segurtasunerako eskubidearen alde.
Ekimen horiek bost alderditan gauzatzen dira: Erakundearteko Adierazpena egitean, terrorismoaren biktimei laguntasuna eta elkartasuna adieraztean, Giza Eskubideen eta Askatasunaren Behatokia eratzean, Gizartea Sentsibilizatzeko kanpaina bat burutzean eta Justizia eta Giza Eskubideekin bat datorren Kartzela Politika garatzean.

A) Erakundearteko adierazpena

Uztailean iragarritako konpromisoari erantzuna emateko, adierazpen bat idatzi dugu, foru aldundiei eta Eudeli aztertzeko emango zaiena, horretaz dituzten iritziak jaso eta denon artean berresteko.
Adierazpen hori indarkeriari aurre egiteko gizartearen nahiz erakundeen jokabiderako erreferente etiko bat da
Interes politiko eta sozial handia duenez, eta Legebiltzar honi errespetu instituzional handiena zor zaiola kontuan izanik, egokia iruditu zait adierazpen horren oinarrizko atalen berri zuei ematea agerraldi honetan.

Gizon-emakume guztion bizitzarako, askatasunerako eta segurtasunerako eskubideen aldeko adierazpen instituzionala.

Eusko Jaurlaritza, Foru Aldundi eta Udal erakundeetako arduradunek honako oinarri hauek plazaratzen ditugu, ordezkatzen dugun gehiengoaren borondatearen adierazgarri, Guztiok onartutako oinarriak:

Lehenengoa: Gizaki orori dagokio bizitzeko eskubidea, segurtasunez eta askatasunean bizitzekoa, eta erakundeoi dagokigu eskubide horiek oso-osorik betetzen direla bermatzea.

Bigarrena: Gizon-emakumeon eskubideen errespetu eta aldarrikapen horiek behar dute izan herrien elkarbizitzarako eta antolaketarako oinarri. Ez da gizarte bidezkorik eraikiko edozein proiektu politiko aldarrikatzeko giza duintasuna urratu daitekeela onartzen duenik

Hirugarrena: Gatazka politikoei irtenbidea bilatzeko bide onargarri bakarrak elkarrizketa, elkarrenganako errespetua eta ideia guztiekiko tolerantzia dira, eta herrien borondatea osatzeko politikak eta demokraziak eskaintzen dituzten mekanismoak erabiliko dira.

Laugarrena: Bakeak justiziaren eta demokraziaren fruitu behar du izan, eta ez jakineko proiektu bat gehiengoaren borondatearen kontra eta indarrez inposatu izanaren ondorio. Bakea ezin da proiektu politiko jakin baten menpe jarri, eta ezta ere indarkeria erabili proiektu politiko bidezko eta demokratikoen aldarrikapena eta gauzatzea oztopatu eta baldintzatzeko aitzakia bezala.

Ondorioz, honako konpromiso hauek jakinarazi nahi ditugu:

1) Bizitzeko eskubidearekiko konpromisoa, eta beraz, edozein indarkeria eta bortxakeria mota gaitzesteaz gain ETAri behin-betiko su-etena exijitzen diogu, elkarbizitzaren funtsezko zutabe den aldetik.

2) Hiritar guztien eta bakoitzaren segurtasun eta askatasuna bermatzeko zuzenbide estatuak eskaintzen dituen baliabideak erabili eta garatzeko konpromisoa, bakoitzak bere alorrean

3) Edozein motako indarkeria, intolerantzia eta terrorismo jasan duten eta jasaten duten gizon-emakume guztiekiko konpromisoa, eurekiko elkartasun aktiboa adierazteaz gain, ikuspegi etiko, sozial eta materialetik ere aintzat hartuz.

4) Edozein indarkeria mota errotik atera eta euskal gizartearen baitan elkarbizitza eta normalkuntza politikorako baldintza egokiak sortu asmoz eragiten diren ekimen guztiak bultzatzeko elkarrizketarekiko konpromisoa.

5) Gizaki orori, gizarte, politika nahiz erlijio mailako ideiengatik bereizkeriarik egin gabe, dagozkion giza eskubide eta askatasunen aldarrikapen eta justiziarekiko konpromiso etengabea, baita espetxeratuen kasuan ere, delitu larriak leporatzen zaizkienak izan arren.

6) Alderdi politiko bat indarkeriaren presioagatik bere proiektua erakundeetan demokratikoki defendatzeko ordezkatuta egon ezinik gera ez dadin behar izan daitezen ekimen politiko, sozial nahiz segurtasun mailako guztiak burutzeko denon artean jarduteko konpromisoa.

Printzipio eta konpromiso horiek betetzeko, zenbait ekimen abian jartzea proposatuko dugu, besteak beste, honako hauek lortzeko:
- Erakundeek erantzun bateratua eta konpartitua ematea terrorismoak eragindako atentatuei eta hilketei.
- Pertsonen segurtasunaren eta askatasunaren aurkako edozein adierazpen grafiko kentzea gune publikoetatik.
- Kale borrokaren edo erasoaldien ekintzei aurre hartzeko koordinazio eta informazio bideak indartzea.
- Indarkeria ezaren aldeko eta pertsona guzti-guztien giza eskubideen defentsarako gizalegezko ekimenak nahiz gizartea sentsibilizatzeko direnak bultzatu.
_ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _

Beraz, hauxe da pertsona guztien bizitza, segurtasuna eta askatasuna defendatzeko iragarri nuen erakunde adierazpenaren edukia. Adierazpen hori Jaurlaritzaren lehenengo konpromisoetariko bat denez, horren zirriborroa lehenbailehen bidaliko diet foru aldundiei eta Eudeli, aztertu eta aintzakotzat har dezaten.
Nire iritzian, adierazpen hori bultzatzea gune etiko eta demokratiko bat konpartitzeko oinarrizko urratsa litzateke; eta horregatik, egoki iruditu zait horren berri ematea Legebiltzarrari

B) Terrorismoaren biktimekiko laguntza eta elkartasuna

Jaurlaritzatik behar beste ekintza garatuko ditugu terrorismoaren biktimak babesteko. Benetan uste dugu euskal gizarteak elkartasuna zor diela pertsona horiei, terrorismoaren basakeria eta zentzugabekeria nozitu behar izan baitute. Gure maitasuna adierazi eta saminean lagundu nahi diegu.
Beraz, Legebiltzarrari jakinarazi diot terrorismoaren biktimei gaur egun eskaintzen zaizkien baliabideak eta laguntzak indartzea eta osatzea erabaki duela Jaurlaritzak.

Horretarako, iragarri nahi dizuet Terrorismoaren Biktimei Laguntzeko zuzendaritza bat sortuko dela berariaz, eta zuzendaritza horrek indartu behar ditugun eginbeharren eta zerbitzuen araberako langile eta baliabideak izango dituela.

Lehentasun osoz, Plan orokor bat egingo dugu oraingo laguntza programak aztertzetik abiatu eta, besteak beste, hezkuntza, lana, etxebizitza, osasun eta laguntza psikologikoaren alor publikoetako ekintza guztiei ekiteko, beti ere, terrorismoaren biktimen beharrei erantzun egokiena eskaintzeko.

Halaber, eta terrorismoaren biktimei laguntza etikoa, morala eta materiala eskaintzeko Jaurlaritzak hartu duen konpromisoaren ildotik, onuragarria deritzot Giza Eskubideen Batzordean Terrorismoaren Biktimei buruzko txosten berezia egiteari. Txosten horren bitartez, terrorismoaren biktimen arazo bereziak aztertu nahi ditugu, "Indarkeriaren Biktimen Batzordea"k aurreko legegintzaldian egin zuen txostenean jasotako lan eta ondorioetan oinarrituta. Nire iritzian, Terrorismoaren Biktimei buruzko txosten berezia egitea ahalegin preziatua da aro berri bati ekiteko erreferentzia eta abiapuntu modura.
Uste dut badela garaia beste ahalegin bat ere egiteko; hain zuen ere, terrorismoaren biktimekiko gogoeta eta elkartasuna gizarte osoari zabaldu behar diogu eta alderdion arteko gorabeherak alde batera utzi behar ditugu, politikan biktima horien samina erabili ez dezagun.

C) Giza Eskubideen eta Askatasunaren Behatokia

Gogoratuko duzuenez, Lehendakaria izendatzeko eztabaida-ekitaldian pertsona guztien giza eskubideak eta askatasuna zainduko dituen behatokia sortzeko konpromisoa hartu nuen. Orduan iragarri nuen bezala, behatoki horrek izaera mistoa izango zuen, eta bere kideen artean inplikatutako sail eta erakunde guztien arduradunak izango zituen, baita epailetza, unibertsitate, Eliza eta hiri eta bakearen aldeko mugimenduetan parte hartzen duten kideak ere. Erakunde horretatik indarkeri fisikoa eta psikologikoa bereziki jasaten duten taldeei laguntza emango zitzaien, gizarte baten balore etikoak degradatzen baititu indarkeriak.
Helburu hori betetzeko, aurreratu nahi dizuet behatoki hori diseinatzeko eta egituratzeko eskatuko diogula Fundación de una Cultura de la Paz delakoari. Fundazio horren buru Federico Mayor Zaragoza izango da, Unesko-ren zuzendari nagusi ohia eta giza eskubide eta askatasunaren aldeko defentsan ospe handiko pertsona. Dagoeneko izenpetu dugu lankidetza protokoloa harekin.
Proiektua datorren urteko lehenengo seihilekoan eskuartean izatea espero dugu, behatokia 2002ko bigarren seihilekoan abian jartzeko.

Jakinarazi nahi dizuet, baita ere, Jaurlaritzak 2002ko aurrekontuetan -orain egiten ari dira aurrekontu horiek- sailarteko diruatal bat ezartzea erabaki duela gizartea sentsibilizatzeko kanpaina bat egiteko. Kanpaina hori euskal gizarte osoa orokorrean eta bereziki gazteak kontzientziatzeko izango da, giza eskubideak, indarkeria eza eta justizia gizartearen elkarbizitzarako zutabeak baitira.
Kanpaina hori urtero egingo da eta Lehendakaritza, Justizia, Kultura eta Hezkuntza sailek burutuko dute elkarlanean. Foru aldundiei eta udalei ere aukera emango zaie kanpaina horretan parte hartzeko, alor honetan elkarrekin burutu nahi dugun erakundearteko konpromisoarekin bat eginez.

E) Kartzela politika

Azkenik, gogoeta egin nahi dut kartzela politikaz. Kartzela politikak legearen espirituari erantzun behar dio eta giza eskubideak errespetatu behar ditu bete-betean, baita atxilotuenak ere, atxilotuak ere gizakiak baitira.

Indarkeria justifikatzen saiatzen direnen aurrean erakunde demokratikoek duten legitimazio soziala gehitzeko, arduradun politikoek eta botere publikoek jarrera argi, irmo eta erabatekoa erakutsi behar dute pertsona guzti-guztien giza eskubideen defentsan, baita atxilotutakoen defentsan, delitu larriak leporatzen zaizkienen defentsan eta horien senideenen defentsan ere.
Nire iritzian, ezin dira baliabide politikoak erabili kartzela araudiaren espirituari berari kontra eginez kartzela araudia nahieran eta subjektiboki ulertzeko, araudiaren espiritua baita zigorra bete behar dutenek senideengandik hurbilen betetzea zigorra, errazago gizartera daitezen. Horrela jasota dago Europako Kontseiluaren Giza Eskubideen Europako Hitzarmenean ere.

Horretarako, eta Legebiltzar honek baten baino gehiagotan hartutako erabakiekin bat eginez, Eusko Jaurlaritzatik eskatu nahi diogu Espainiako Gobernuari euskal presoak etxetik ahalik eta gertuenen hurbiltzeko politika martxan jar dezala, senideek ere zigor osagarririk bete ez dezaten.
Halaber, Eusko Jaurlaritzatik Gorte Nagusiek aho batez -eta aho batez hori azpimarratu nahi dut- onartutako proposamen bat berretsi eta betetzeko eskatzen dugu: kartzela politika bateratua, dinamikoa eta malgua ezartzea bake prozesuan lagundu dezan. Errepikatu egingo dut hitzez hitz Gorte Nagusiek onartutako proposamen hori nire hitzaldi honetan, indarrean dagoelako eta garrantzi handia duelako:

2.3) Gogoeta elkarrizketa bidez indarkeriari amaiera emateko

Alor hau ixteko, ahal denean elkarrizketaren bidez indarkeriari amaiera eman beharraz gogoeta egin behar dut derrigorrez.

Ildo horretan, adierazi nahi dut Eusko Jaurlaritzak ekimenak garatzen saiatuko dela indarkeriaren bukaera aurreratzeko eta bertan behera uztea eragingo duten elkarrizketa guneak errazteko, Europako nahiz nazioarteko beste gatazka batzuetan egin den bezala; beti ere, arazo politikoak euskal gizartearen legezko ordezkariek ez beste inork erabaki behar dituztelako premisa ezarriaz.

Ikuspuntu horretatik, literalki berretsi nahi dut Ajuria-Eneako Hitzarmenaren 10. puntua. 1988ko urtarrilaren 12an alderdi politiko guztiek izenpetu zuten hitzarmen horren 10. puntuak honako hau dio hitzez hitz elkarrizketaren bitartez indarkeriari amaiera emateaz:

"Indarkeriari elkarrizketa-bidez azkena emateko, horrekikoak egiteko benetako gogoan eta hori sinestarazteko moduko zalantzapiderik gabeko jarreretan oinarrituz, behar bezalako aukerarik izaten bada, erresuma horretarako gai diren agintarien eta izuekintza bazter uztea erabakitzen dutenen arteko harreman bideen alde gaude, beti ere politika mailako gorabeherak herritarren nahiaren ordezkotza dutenen bidez soilik konponbideratu behar direlako utzi ezineko demokraziazko sortarauei begirune izanez, noski ".

3.- Indarkeria izatearen arazoa eta normalizazio politikoaren arazoa bereizi beharra.

Nire azalpenaren lehengo zatian esan dudan bezala, indarkeria -edozein motatako indarkeria- pertsonen duintasunari eta askatasunari egindako atentatua da eta indarkeria hori errotik kentzea gure lehenetariko helburua da.

Askotan esan dugu indarkeria ez dela arazo politiko baten derrigorrezko nahiz saihestezinezko ondorioa. Izan ere, gatazka politikoak dituzten gizarteak ditugu gure inguruan -Quebec, Eskozia, Katalunia, eta abar- baina ez dute indarkeria adierazpenik.

ETAk erabiltzen duen indarkeriak elkarbizitza aldatu du zoritxarrez, giza eskubideak urratu ditu larriki, okertu eta pozoitu egin du eztabaida politikoa, eta nahita nahasi ditu indarkeria eta legezko eskakizun demokratikoak.

Horregatik guziarengatik, euskal gizartearen gehiengo zabalak eta Eusko Jaurlaritzak zorrotz arbuiatzen dugu ETAren indarkeria behin betirako utz dezala eskatzen diogu, euskal biztanleoi baitagokigu gure etorkizuna erabakitzea bide baketsu eta demokratikoak erabiliz.

<b>Ezin dugu ETAren eskuetan utzi euskal gizartearen arazo politikoei noiz eta nola aurre egin baldintzatuko duen giltza, euskal gizartea gizarte heldua eta nortasuna duena baita.</b>
Gure gizartean indarkeriak ez du inolako justifikazio etiko nahiz politikorik; beraz, askotan esan dugu, gure iritziz, izugarrizko huts egitea dela -eta nahita egiten bada, jokabide politiko gaitzesgarria dela- indarkeria legezko proiektu politiko demokratikoekin nahastea.

Indarkeriak inolako justifikazio politikorik ez badu, ezin da argudiatu proiektu politiko demokratiko bat edo beste bat defendatzeak indarkeria zaleak indarkeriara bultzatuko dituenik.

Horrela eginez gero, basakeria galanta egingo genuke, adibidez, indarkeria izatearen erantzukizun politikoa leporatuko bagenie Espainiaren batasun haustezina legez defendatzen dutenei edo Euskadiren independentzia demokratikoki defendatzen dutenei.

Bakea eta demokrazia erabiliz, Euskadiren independentzia, Espainiaren batasuna edo autodeterminazio eskubidea defendatzea legezko aukera politikoak dira eta aukera horietako batek berak ere ez du balio indarkeria justifikatzeko; era berean, indarkeria ere ezin da aitzakia gisa erabili gizarte demokratiko batean dauden ideia, sentimendu edo proiektu politikoak kriminalizatzeko.

Ezin dugu, beraz, ETA aitzakiatzat hartzen jarraitu eta euskal gizartean dauden normalizazio politikoaren eta elkarbizitzaren arazoei bide politiko eta demokratikoen bitartez aurre egitea saihestu.

Horiek horrela, arazo politiko baten konponbideari ekiteko beharrezkoa da, lehenengo eta behin, arazoa dagoela onartzea eta, ondoren, arazo horren tratamendu politikoa indarkeriatik bereiztea.
Euskal nazionalismo demokratikoaren errealitateak berak -106 urteko historia duen errealitateak, hain zuzen- Euskadin ETA agertu aurretik normalizazio politikoaren arazoa zegoela frogatzen du; eta arazo politiko horri ez badizkiogu konponbide politikoak ematen ez da berez desagertuko, nahiz eta indarkeria errotik desagertu.
Horregatik, euskal gizartearen aurrean Osoko Bilkura honetan erantzun behar dugun lehenengo galdera da indarkeriaz haraindi arazo politiko bat dagoela onartzen dugun edo ez.

3.1 ) Badago arazo politikorik indarkeriaz haraindi?

Nik, jakina, baietz uste dut; eta ezetz esatea "ostrukarena" egitea da; eta ikuspuntu politiko eta soziala erabilita, arduragabekeria litzateke.
Begiak itxi ahal ditugu errealitatea ez ikusteko, baina errealitatea tematia da eta behin eta berriro erakusten du burua.
Errealitatea hori behin eta berriro agertu da euskal gizartean historian zehar, edozein begiraleren begietatik ezkuta ezinak diren ekintzetan islatuz.
- Errealitatea da Euskal Herriak nortasun propioa duela eta nortasun hori ohitura, historia, hizkuntza -euskara- eta kultura ezaugarri berezietan oinarritzen dela.
- Errealitatea da Espainiako Konstituzioa Euskal Autonomia Erkidegoaren biztanleen %30,8k onartu zutela.
- Errealitatea da Eusko Legebiltzarrak 1990eko otsailaren 15ean -orain dela hamaika urte, hain zuzen- aho batez onartu zuela Euskal Herriaren autodeterminazioa eskubidearen aldeko erabaki bat.
- Errealitatea tematia da: nazionalismoak, sortu zenetik mende bat bete ondoren, indarrean dirau, azkeneko hauteskundeen emaitzek erakutsi duten bezala. Horrexek adierazten du ondoen nazionalismoa sortzeko arrazoiak oraindik ere indarrean daudela. Oraindik konpondu gabe dagoen arazo politiko bat dugu eta hori Legebiltzar honetako osaketan eta hitzaldietan islatzen da.

Jakin badakit horiek guztiak errealitate korapilotsuago baten ikuspegiak direla eta ez da nire nahia horietan biltzea euskal gizartea bezalako gizarte aurreratu eta anitz baten ñabardura ugariak.

Hala baina, eta arrazoibide gehiagotan sartu gabe, iruditzen zait argumentu horiek nahikoak direla berez, indarkeria izateaz haraindi, konpondu gabeko arazo politiko bat dagoela egiaztatzeko: "euskal arazoa" alegia.

Termino demokratikoak erabiliz, honela definitu nuen arazo hori 2000ko martxoan Madrilen "Euskal gizartearen zati handi bat ez da eroso sentitzen gaur egungo esparru konstituzionalean, Euskal Herria ez delako berezko nortasuna duen subjektu politikotzat hartzen, subjektu politiko horri konstituzioa bera baino aurrerako eskubide politikoak dagozkiolako eta, azken finean, subjektu politiko horrek, bakea eta demokrazia erabiliz, bere etorkizuna erabakitzeko ahalmena duelako".

Nahi eta nahi ez, hori arazo politiko baten adierazgarria da eta arazo horri normaltasun osoz aurre egin behar diogu, elkar errespetatzetik eta onartzetik abiatuta, elkarbizitza bultzatzeko eta ez zapuzteko.

Arazo horren abiapuntua euskal gizartearen aniztasuna aitortu, onartu eta errespetatzea da eta Legebiltzar honen osaketan bertan islatzen da. Hemen bertan guztiok ez ditugu proiektu politiko eta sentimendu berak honako gai hauetan:

a) Identitatea
- Gure gizartean badira legitimotasun osoz euskaldun baino sentitzen ez direnak, eta badira beste batzuk, horiek ere legitimotasun osoz, euskaldun sentitzeaz gain espainiarrak ere sentitzen direnak.

b) Subiranotasuna
- Badira euskal biztanleak beraien etorkizuna erabakitzeko subiranoak direla defendatzen dutenak, eta badaude Espainia nazio subirano bakarra dela eta, beraz, euskaldunen etorkizunaz espainiar guztiek erabaki behar dutela defendatzen dutenak ere.

c) Lurraldetasuna
- Badira Euskal Herria errealitate politiko bateratua izan behar duela uste dutenak; beraz, oraingo esparru juridiko eta politikoak onartzen ez dituztenak.
- Badira Nafarroako Foru Komunitatearekin eta beste euskal lurraldeekin harremanik izan nahi ez dutenak, Konstituzioak harreman horiek galarazten dituela aipatuz.
- Badira, halaber, oraingo errealitate juridiko eta politiko ezberdinak onartzen dituztenak eta Euskal Autonomia Erkidegoaren, Nafarroako Foru Komunitatearen eta Iparraldearen arteko harremanak estutzearen alde daudenak, Euskal Herria eratzen den alor bakoitzeko biztanleen borondatea errespetatzea mugatzat hartuz.

b) Autogobernua
- Badira oraingo autogobernu mailarekin pozik daudenak eta maila hori jaitsi ere egingo luketenak.
- Badira Gernikako Estatutua onartzen ez dutenak, Estatutu horrek Euskal Herri osoa ordezkatzen ez duelako.
- Eta badira, Estatutua euskal gizartearen borondatearen adierazgarri hartuta, estatutu horren legitimotasuna errespetatu, estatutu hori osorik betetzeko eskatu eta hori aldatzeko eta eguneratzeko aukerak defendatzen dituztenak.

c) Estatuaren ikusmoldea.
- Euskal Legebiltzar honetan elkarrekin bizi gara indar politiko nazionalistak eta ez nazionalistak. Batzuk, Espainian dauden herri eta nazionalitateak askatasunez atxikitzean oinarrituta, Espainiako Estatuarentzat etorkizunerako elkarbizitza esparrua defendatzen dute. Beste batzuk, ordea, ez dute eskubide hori onartzen eta etsi gabe defendatzen dute Estatu bateratua, Konstituzioaren irakurketa aldaezin, itxi eta zurruna erabiliz eta Espainiako armadaren eskuetan utziz Espainiarako duten proiektua bermatzea.

Ikusten duzuenez, ikuspuntu eta planteamendu politiko guzti horiek euskal errealitatea osatzen dute eta ez dituzte alderdiak homogeneoki bereizten, alderdiok euskal nazionalistak izan edo Espainiar nazionalistak izan.
Ikuspuntu eta planteamendu horiek guztiak, beraz, argi adierazten dute honako hau aitortu behar dugula: ETAren indarkeriaz haraindi, normalizazio politikoari ekin behar diogu orain arte lortutako oinarrizko adostasunak zabaltzeko.

Eusko Jaurlaritza hiru alderdi demokratikok osatzen dute; nazionalistak eta ez nazionalistak daude bertan, euskal gizartearen gehiengo bat ordezkatuz. Jaurlaritza horren Lehendakaria naizenez, tinkotasunez esan dezaket ez diogula inolako giltza politikorik emango indarkeriari.

Normalizazio politikoaren bideari ekin behar diogu. Ez dugu ezer ezkutuan gordetzeko, ezta ezer lotsatzeko ere.
Ez diogu uko egingo euskal gizartearen gehiengoak bultzatutako programa demokratiko bati.

Euskal gizartearen gehiengoak planteamendu demokratiko bat defendatzen du, Jaurlaritza osatzen dugun hiru alderdiok ordezkatzen dugun giza proiektu eta jarrera ideologikoen gainetik konpartitu ditugun printzipioetan oinarritutakoa, hain zuzen ere. Printzipio horiek Jaurlaritzaren programa jasota daude -EAJk; EAk eta EBk berretsi ditugu duela gutxi- eta honako zortzi atal hauetan laburbil daitezke:
1) Bizitza eta giza eskubideak defendatzea, horiexek baitira elkarbizitzarako oinarrizko printzipioak.
2) Euskal Herria identitatezko errealitate kulturala da, "bada", herri hori eratzeko kanpotik nahiz barrutik erabili diren esparru juridiko eta instituzionalen gainetik.
3) Euskal Herriak bereak ditu zenbait eskubide, Konstituziotik ez datozenak, Konstituzioaren aurrekoak baitira eskubide horiek.
4) Euskal biztanleek eskubidea dute, askatasuna eta demokrazia erabiliz, beraien etorkizuna erabakitzeko.
5) Onartzen dugu Euskal Herrian lurralde errealitate desberdinak eta esparru juridiko, instituzional eta politiko desberdinak daudela.
6) Gure ustez, Euskal Herriaren lurraldetasun politiko eta instituzionala Euskal herria bera osatzen duten komunitate eta lurralde desberdinen elkartze nahiaren emaitza da, Nafarroa Foru Komunitateko, Euskal Autonomia Erkidegoko eta Iparraldeko biztanleak onartuz eta errespetatuz.
7) Onartzen ditugu oraingo esparru juridiko eta instituzionalak, euskal biztanleen borondatearen emaitza baitira horiek; eta baita ere, onartzen dugu esparru horiek aldatzeko edo eguneratzeko legitimotasun demokratikoa, beti ere, hori euskal gizarteak berresten badu. Aldez aurretik onartzen dugu euskal gizartearen epaia.
8) Euskadiren eraikuntza soziala bultzatzen dugu, beti ere, gutxien duten pertsonekin gizartea zuzenagoa eta solidarioagoa izan dadin. Euskal gizarteak guztiontzat izan behar du, irekia, tolerantea izan behar du eta etorkizuneko erronkei aurre egiteko ahalmena izan behar du.

Ideia eta printzipio horiek ez dira berriak, euskal gizartearen hiri, kirol, kultura, sindikatu, eta enpresen adierazpen guztietan izan dira betidanik eta proiektu politiko nazionalistek eta ez nazionalistek konpartitu dituzte historian zehar.

Badakit, lehen esan dudan bezala, euskal gizartea anitza dela eta aniztasun hori Legebiltzar honetan aurkeztutako proiektu politiko anitzetan adierazten dela. Guztiek dute legitimotasuna eta guztiak dira errespetagarriak.

Horregatik, aldez aurretik saihestu nahi dut edozein gaizki ulertu edo uste oker. Aurreko gogoetak ez dute inolako helburu partidista edota baztertzailerik; aitzitik, indarkeria alde batera utzita, konpondu gabeko arazo bat daukagula adierazteko baino ez dira gogoetok. Normalizazio politikoaren arazoa konpondu behar dugu.

Euskal gizartearen gehiengoak EAJk, EAk eta EBk berretsi duten programan jasotako planteamendu horiekin nola edo hala bat egiteak ez al lizueke gogoeta, gutxienez, eragin behar gainontzeko alderdioi eta Espainiako Gobernuari berari?
Horregatik guztiarengatik, eta osoko bilkura honen ondorio bezala, uste dut gauza izan behar dugula behingoan onartzeko, indarkeriaren arazoari zuzenbide estatuak dituen baliabideen bitartez aurre egiteaz gain, euskal gizarteak baduela normalizazio politikoaren arazo bat eta arazo horri ekiteko bide baketsu eta demokratikoak, elkarrizketa eta elkar onartzea eta errespetatzea erabili behar ditugula. Horrela egiten badugu, benetan uste dut aurrera pauso handia emango dugula eta euskal gizarteak eskertuko digula.

Orain arte, giza eskubideak defendatzeko eta indarkeriaren arazoa errotik kentzeko ekintzak garatu ditut, horiek baitira lehentasun osoz burutu beharrekoak. Argi bereiztu ditut, baita ere, indarkeria izatearen arazoa eta normalizazio politikoarena. Nire ustez, normalizazio politikoan aurrera egiteko balioko digun jardunbidea eta tresna azaldu nahi dizuet hemendik aurrera.

4.- Elkarrizketa politiko eta soziala, elkarbizitzarako tresna

Elkarrekin bizitzeak honako kontzeptu hauek dakartza berekin: konfiantza, elkar onartzea eta errespetatzea, afektibitatea eta tolerantzia. Familiako edo bikoteko elkarbizitza ez da batzuen bestenganako inposaketan oinarritzen, elkarren izaera onartu eta elkar errespetuz, konpartitutako proiektu bati askatasunez atxikitzean baino.

Horiexek zuzendu behar dute edozein gizarteko elkarbizitza eta herrien arteko elkarbizitza ere.

Nire iritzian, familiako nahiz gizarteko elkarbizitzaren arazoak konpontzeko bide bakarra elkarrizketa da.

Elkarrizketa horrek guztiak hartu behar ditu barne, inor ez du kanpoan utzi behar eta kontuan hartu behar ditu gizarteak bultzatuta alderdi politikoek ordezkatzen dituzten iritzi sozial guztiak. Irekia izan behar du, eta gizarte, ekonomia, sindikatu, erlijio eta abarretako erakunde eta mugimenduen bitartez gizartearekin berarekin etengabe alderatzeko modukoa.

4.1) Elkarrizketarako oinarrizko printzipioak.

Nire eginkizuna betetzearren, utziko didazue lanean hasteko gogoeta bat aurkezten. Gogoeta hori bost alor edo printzipiotan bildu dut, nire ustez, prozesu horri ekiteko oinarriak izan daitezke eta
Bost "zumitz" horien bitartez, abiatzeko adostasunera iris gaitezke:
1.- Bakea lortzea eta euskal gizartean dagoen normalizazio politikoaren arazoa konpontzea.
2.- Bide baketsu eta demokratikoak soilik erabiltzea ekintza politikorako tresna gisa.
3.- Norbanakoen askatasuna errespetatzea eta defendatzea, legitimotasunez ditugun asmo politiko eta sozialak adierazteko inolako mugarik eta koakziorik izan ez dezagun.
4.- Euskal Herriak dituen eskubideak erabili ahal izateko, bide baketsu eta demokratikoak aurki ditzakeela onartzea, eta onartzea, baita ere, euskal gizartearen gehiengoak prozesu demokratiko baten bitartez adierazitako borondatea indarrean dagoen antolamendu juridikoan araudian jaso behar dela. (Ajuria-Eneako Mahaia, 96.1.11).
5.- Gernikako Estatututik abiatuta euskaldunen borondatez orain arte eraikitako erakunde eta esparru juridikoek legitimotasun demokratikoa dutela aintzat hartzea eta errespetatzea, eta aintzat hartzea eta errespetatzea, baita ere, horiek aldatzeko eta eguneratzeko aukerak legitimotasun demokratikoa duela .

Bistan denez, elkarrizketarako bost abiapuntu baino ez dira. Beraz, edozein alderdi politikok erantsi ahal dizkio printzipio eta kontzeptu zerrenda xume horri bereak, baina nire ustez euskal gizarteak pozez onartuko luke bost zumitz horiek erabiliko bagenitu guztiok batera abiatzeko.

4.2) Gernikako Estatuaren garapena, normalizazio politikorako baliabide

Azken atalean, normalizazio politikoa bideratzeko tresna ere planteatzen dut, orain arte erdietsi ez ditugun adostasunak lortzeko eta orain dugun elkarbizitza arazoa konpontzeko.
Nire iritzian, Gernikako Estatutua baliabide baliotsua eta abiapuntu juridiko eta sozial nahikoa da, orain arte eraikitakoa errespetatuta, gure autogobernua sakondu eta eguneratzeko aukera legitimoak mahaigaineratzeko eta Euskal Herriaren nortasun berezia onartzeko.

Estatutua Euskal Autonomia Erkidegoak dituen eskumenen adierazle izateaz gain, Euskal Herriaren nazionalitatearen adierazle ere bada, Estatutuaren lehenengo artikuluaren arabera. Estatutuaren xedapen gehigarriak berariaz gorde dizkio Euskal Herriari historiaren arabera zor dakizkiokeen eskubideak; Euskal Herriak, ordea, oraingo autonomia erregimena onartu arren ez die uko egin eskubide horiei.

Ikuspuntu horretatik, eta testu irekia denez, Estatutuak aztertu ahal diren aukerak eta aztertu behar diren aukerak eskaintzen ditu bilgune berria lortuz euskal gizartearen aniztasunari behar bezalako erantzuna emateko. Euskal Herria adinez nagusi da, bere nortasuna eta izaera du, eta bide demokratikoak izan nahi ditu, bere kabuz erabakitzeko eskubidea erabiltzeko.

4.3) Eusko Legebiltzarra, elkarrizketarako foro nagusia.

Beraz, elkarrizketa politiko eta soziala, jardunbide. Baina, elkarrizketa, non, nola eta zertarako?

Non?: Legebiltzar honetan bertan, gure erkidegoko herritarrak ordezkatzen dituen erakunde gorenean. Ez dugu foro berririk asmatu behar. Orain egiten ari garen eztabaida honek erakusten du ondoen Eusko Legebiltzarra dela tresnarik baliotsuena normalizazio politikoan aurrera egiteko.
Gaur aro politiko berri baten oinarriak jartzen ari gara, aro berri horrek elkarrizketaren eragile eta elkarrizketarako lan gune bihurtuko du Eusko Legebiltzarra.

Nola? Ez dut baldintzarik jarri nahi talde politikoek elkarrizketa parlamentario hori antola dezaten ezta elkarrizketa hori antzerako erakundeekin -Nafarroarekin, adibidez- edo gizarte zibilarekin berarekin koordinatzeko. Erabaki hori talde parlamentarioek hartu behar dute.
Dena dela, eta zuei guztioi iragarri nizuen bezala, berariazko Batzorde Parlamentarioa sortu behar dugu, Autogobernuan sakontzeko ikuspegia erabiliz, normalizazio politikoaren arazoari ekiteko; eta horixe proposatuko dut urriaren 25eko Osoko Bilkuran. Horrela bada, bilkura monografiko honetan hasitako gogoetarekin jarraituko dugu, indarkeriaren arazoa eta normalizazio politikoarena bereizteari buruzko gogoetarekin, hain zuzen ere.

Zertarako? Printzipioak edo "elkarbizitzarako oinarrizko akordioak" mahaigaineratzeko; horien bitartez, alderdi politikook lortu ez ditugun adostasunak erdiesteko, lortutako akordioak berresteko jardunbide demokratikoak ezartzeko, edota gure arteko desadostasunak konpontzeko.

5.- Gogoeta joko demokratikoen arauez: "Ez da arazo juridikoa, borondatea politikoarena baizik"

Politika egiteko garaia iritsi zaigu, eta nire hitzaldiari hasera emateko erabili dudan izpiritua gogoratuz, ez dugu edozein gairi buruzko eztabaida politikoa saihestu behar, gizarte demokratiko batean ezin delako inolako "taburik" izan eztabaidarako.

Euskal gizartearen aurrean gure planteamenduak argitu behar ditugu, euskal gizarteak argi uler ditzan gure planteamenduak, aitzakiarik gabe.

Horretarako, joko demokratikoaren arauen kontzeptua anbiguotasunik gabe zehaztu behar dugu, arau horiek jaurtitzeko arma baino ez baitira izan orain arte eztabaida politikoan.

Inork ez du legitimotasun patenterik ezta demokrazia errespetatzearen patenterik erakutsi behar besteen aurrean.

Beraz, oso argia izango naiz. Inork ezin du zalantza egin Eusko Jaurlaritza osatzen duten alderdien uste demokratiko sendoez. Beti defendatu eta errespetatu dugu legalitate demokratikoa. Horixe egin genuen altxamendu frankistaren eraso faxistaren aurrean eta pertsekuzioa, kartzela eta zigorrak jaso genituen berrogei urtez; eta horixe egin dugu erregimen demokratikoa berreskuratu dugunean, nahiz eta guztiok dakigun bezala Espainiako Konstituzioak euskal biztanleen %30,8k soilik onartu.

Nire iritziz, arau demokratikoak ezin dira konfrontaziorako tresna gisa erabili behar; aitzitik, herrien elkarbizitza errazteko erabili behar dira eta arazo politikoei erantzun eta konponbide politikoa emateko besteko malgutasunez ulertu behar dira.
Ez da, beraz, arazo juridikoa, borondate politikoarena baizik. Horra hor egia!

Ikuspuntu horretatik, eta borondate politikoa badago, joko demokratikoaren arauek honako aukera hauek eskaintzen dizkigute:
- Normalizazio politikoaren arazoari konponbidea emateko adostasun berri bat bilatzea Legebiltzarrean ordezkatutako euskal alderdi politikoen esku uzteko aukera.
- Euskal gizarteari zuzenean galdetzeko aukera, adostasun hori onesteko edo, desadostasunik izanez gero, desadostasun horiek erabakitzeko.
- Baliabide eta jardunbideak eratzeko aukera, euskal gizartearen erabakia indarrean dagoen antolamendu juridikoan jasotzeko.

Horrela izanez gero, borondate politiko hori izanez gero, ziur nago euskal gizartearen gehiengoa prest egongo litzatekeela bide horretan sakondu eta amaieraraino iristeko.

Horixe onartu genuen alderdi politiko guztiok, Herri Batasunak izan ezik, Ajuria-Eneako Mahaian bertan aho batez 1996ko ekainean:
- "Guk geure benetako bake-borondatea agertu nahi diogu elkarrizketa bideari lotuta gatazkari amaiera emateko, Euskadi bakeratzeko eta normaltzeko Hitzarmeneko hamargarren puntuan zehaztutako moduan, horrenbestez, ordezkaritza parlamentarioa duten euskal Alderdiak izan daitezen aurrera egingo dutenak, elkarrizketaren bitartez, kontsensu demokratiko bat lortzeko eta kontsensu horren bitartez gure gizartean dauden aukera politiko anitzei satisfazioa emateko. Guk geure aldetik hitz ematen dugu errespetatuko dugula lortutako kontsensu hori eta errespetarazi egingo dugula egiazki esparru guztietan, horretarako ordenamendu juridikoak gure esku uzten dituen tresna guztiak erabiliz".

Ez gaude arazo juridiko baten aurrean, arazoa borondate politikoa da, gauzak konpontzeko erabili behar diren arauak ulertzeko borondate politikoa, hain zuzen. Kontuan hartu behar baitugu elkarbizitzarako proiektu sendo eta egonkorrak burutzeko, proiektu horiei askatasunez atxiki behar zaiela, ez derrigortuta.

6.- Amaitzeko: "Adostasunerako proposamena"

Bukatzen ari naiz.
Ez dut proposatuko gaur bertan berretsi ditzagula 1996an konpartitzen genituen printzipio eta adierazpenak. Ez naiz horren inuzentea, zoritzarrez ez baikara gauza izan jokoaren arauak malgu eta ireki ulertzeko; aitzitik, atzera egin dugu bide horretan.

Horretaz gain, nire hitzaldiaren hasieran esan dizuedan bezala, eztabaida honen helburua ez da proiektuak aurrez aurre jartzea, printzipioak konpartitzea baizik.
Horregatik, ez da nire helburua izan Jaurlaritzaren jakinarazpen itxia aurkeztea Legebiltzarrak azter dezan; aitzitik, aspalditik konpontzeke dugun arazo baten diagnostikoaz eta konponbideaz alderdi politiko bakoitzak dituen proposamenak ezagutu eta kontrastatu nahi izan ditut.

Hemendik aurrera, tribuna honetatik talde guztiek dute legitimotasuna iritzi politikoen arabera egoki iruditzen zaizkien konponbide proposamenak aurkezteko. Baina, benetan garrantzitsua dena ez da bakoitzaren abiapuntua zehatz adierazteko botoen batuketa aritmetikoa egitea; alderantziz, gauza izan behar dugu euskal gizarteari bidea hasteko bilgune bat aurkezteko, bilgune hori txikia bada ere.

Horretarako, Legebiltzarrari proposatu nahi diot taldeok askatasunez erabaki dezagula ez aurkeztea inolako konponbide proposamenik gure proiektu politiko bakoitza defendatzeko. Ahalegina egin dezagula adostasun proposamen bat aurkitzeko, gutxieneko adostasun horren bitartez elkarrizketa bideari ekin diezaiogun.

Nire hitzaldian zenbait gogoeta eta oinarrizko printzipio aurkeztu ditut, guztiontzako "gune komunak" izan daitezkeenak; baina, nire eginbeharra betetzeko, ahalegina egin behar dut laburpen proposamen bat aurkezteko, alderdi guztien eskuetan utzi eta azter dezaten.

Proposamena:
Aditzera eman nahi dugu gure lehentasunezko konpromisoa pertsona guzti-guztien giza eskubideak eta askatasunak defendatzeko eta, baita ere, indarkeriaren eta terrorismoaren biktimekiko gure elkartasuna.
Berriro azaldu nahi dugu erabat gaitzesten ditugula indarkeria eta estortsio mota guztiak eta sendo egiten dugula apustu bide politiko eta demokratikoen alde. Ondorioz, eta euskal gizartearen gehiengo zabalenaren nahia jasoz, ETAri eskatzen diogu behin betiko utz dezala indarkeria.
Halaber, eta indarkeria izatetik bereiztuta, egiaztatu egiten dugu Euskal Herriari eragiten dion arazo politiko bat dagoela, eta arazo hori konpontzeko elkarrizketari ekin behar diogula, politikak eta demokraziak herrien esku uzten dituzten tresnak erabiliz arazo politikoak konpontzeko.

Horixe da gure benetako erronka euskal gizartearen aurrean. Une historiko gogoangarria izango litzateke, alderdi politiko guztiok abiatzeko adostasuna lortuko bagenu gaur.

Dena dela, ez da nire asmoa eztabaida ixtea, irekitzea baino. Ez dut helmugara iritsi nahi, bidea hasi nahi dut eta iritsi publikoari aukera eman nahi diot zenbat aurreratu dugun baloratzeko.

Beraz, nire konpromisoa eta Jaurlaritzarena iragarri nahi dizuet: Legebiltzarrean aurkeztuko dugu oraingo kurtso politiko hau amaitu baino lehen, indarkeriaren aurrean pertsona guztien giza eskubideak eta askatasuna defendatzeko onartu diren ekimen politiko eta sozialen azterlan bat.

Pilota geure teilatuan dago. Egin dezagun politika.

Politikaren eta elkarrizketaren ordua da. Inposaketaren eta indarkeriaren garaia iragana da. XXI mendean gaude, ez gaude Erdi Aroan. XXI mendean identitate nazionalak ez dira inposatzen, bat bera ere ez.

Indarkeria gure bizitzatik behin betiko kentzen hasi behar dugu.
Normalizazio politikorako bideari ekin behar diogu.
Elkarbizitzarako proiektu bat mahaiganeratu behar dugu, borondate demokratikoan eta elkarrekiko errespetuan oinarrituta.
Ziur nago, borondate politikoa badugu, bidea aurkituko dugula.
Horixe nahi dut nik, baita euskal gizartearen gehiengo zabalak ere.
Eskerrik asko.