Euskal Autonomia Erkidegoaren Estatutuko 10.3 artikuluaren garapenak Eusko Legebiltzarrak Eusko Legebiltzarrerako Hauteskundeei buruzko Legea onartzea ekarri zuen, ekainaren 15eko 5/1990 Legea, hain zuzen ere, bai eta lege horri aldaketak egin zizkion ekainaren 19ko 15/1998 Legea ere. Horien bidez, Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeetan parte hartzen duten indar politikoek artekariak eta ahalordedunak izendatzerakoan bete beharreko eskakizunen gaineko guztia arautu zen, besteak beste.

Gure hauteskunde-sisteman, Euskal Autonomia Erkidegoan erroldatutako herritarrei zegokien hauteskunde-mahaietako boto-emateen eta boto-zenbaketen kontrola egitea, dela hauteskunde-mahaietako mahaiburu edo mahaikide gisa, dela hauteskunde-prozesuan parte hartzen zuten indar politikoek izendapen aske bidez izendatzen zituzten ordezkarien bitartez, hau da, artekari eta ahalordedunen bitartez.

Filosofia horren ildotik, 1984az geroztik egin diren Eusko Legebiltzarrerako hauteskunde guztietan, artekari-eginkizunetan aritzeko edo ahalordedun izendatua izateko eskakizun bat ezarri izan da gure hauteskunde-legedian: erroldan egotea, alegia.

Zehatz esateko, gaur arte, artekariak erroldan egon behar zuen eginkizun hori beteko zuen hauteskunde-barrutian, eta ahalordedunak nahikoa zuen Euskal Autonomia Erkidegoko edozein udalerritan erroldatuta egotea.

Lehendakariak, bortizkeria terroristak mehatxatutako adierazpen-askatasuna eta ekintza politikoa babesteko elkarguneak sustatze aldera, alderdi politikoak bildu zituen 2002ko otsailaren 22an eta maiatzaren 21ean, eta, horren ondoren, alderdi politikoek prozesu bat jarri zuten abian; prozesu horretan, hainbat akordio lortu ziren gai horren inguruan, eta Eusko Legebiltzarrak bere gain hartu zituen 2002ko ekainaren 28an egindako osoko bilkuran.

Alderdi politikoen eta Legebiltzarraren arteko akordio horiek, hauteskunde-gaiei dagokienez, honetan dautza: "Euskal Autonomia Erkidegoko Administrazioari eskatzea Eusko Legebiltzarrerako hauteskundeen egungo araudia aldatzeko egitasmo bat aurkez dezala, hartara, hauteskunde horietan ez dadin beharrezkoa izan izendatu beharreko artekari eta ahalordedunak hautesle izatea beren eginkizunak beteko dituzten hauteskunde-barrutietan. Horrela, beren eginkizuna beteko duten hauteskunde-barrutian hautesle ez direnean, ezingo dute botorik eman hauteskunde-barruti horretan".

Azken batean, lege-erreforma honen helburua da Euskal Autonomia Erkidegoko indarreko hauteskunde-legean artekarien eta ahalordedunen izendapena arautzen duten artikuluak egungo gizarte- eta politika-beharrizanei egokitzea, hauteskunde-mahaietan ordezkaritza politikoa izateko eskubidea erabili ahal izatea ziurtatzearren, hauteskunde-sistemak behar bezala lan egin dezan eta hauteskunde-mahaietan botoa emateko eta zenbatzeko jarduna behar bezala egin ahal izan dadin.

⁽¹⁾ 1/2003 Legeak aldarazia